Bốn năm đại học, tôi như biến thành một người khác. Không phải vì Bắc Kinh tốt đẹp đến đâu, mà là sau khi rời khỏi thị trấn nhỏ kia, lần đầu tiên tôi không cần sống trong “cuộc thi” nữa. Không cần so thành tích với Tô Dao, không cần làm vũ khí cho mẹ tôi, không cần chịu trách nhiệm cho thể diện của bất kỳ ai. Tôi có thể thuần túy vẽ thứ mình muốn vẽ.
Năm nhất đại học, một tác phẩm của tôi được chọn vào triển lãm nghệ thuật sinh viên toàn quốc, giành giải nhì. Chỉ là giải nhì, không phải thành tích kinh thiên động địa gì. Nhưng giám khảo viết trong lời nhận xét một câu: [Trong tranh của sinh viên này có một sự yên tĩnh hiếm thấy, giống như sau khi trải qua một thời gian dài bị dồn nén, cuối cùng cũng tìm được lối ra.]
Tôi chụp màn hình đoạn đó gửi cho mẹ tôi.
Bà trả lời ba chữ: [Tiếp tục vẽ.]
Nghỉ hè năm hai về nhà, mẹ tôi đã nghỉ việc ở tiệm giày. Bà dùng tiền tích góp mấy năm nay cộng với tiền cấp dưỡng cha tôi đưa, sang lại một mặt bằng nhỏ, bán đồ ăn sáng. Việc làm ăn không lớn, nhưng đủ để một mình bà sống thoải mái. Bà gầy đi một chút, chữ “xuyên” giữa mày cũng nhạt đi không ít.
“Tháng trước cha con đến ăn phở một lần,” bà bưng bát ngồi đối diện tôi, giọng rất tùy ý, “gọi phần đắt nhất, thêm hai quả trứng.”
“Mẹ có lấy tiền ông ấy không?”
“Đương nhiên lấy, dựa vào đâu mà không lấy?” Khi nói câu này, khóe miệng bà khẽ động.
Tôi không hỏi tiếp.
***
Mùa đông năm ba, tôi nhận được điện thoại của Tô Dao. Khoảng cách từ trò hề trong bữa tiệc mừng nhập học đã gần ba năm, giữa chúng tôi gần như không liên lạc.
Trong điện thoại, giọng cô ta rất thấp, không giống Tô Dao vênh váo hung hăng thường ngày. “Tô Niệm, tôi cần mượn chị ít tiền.”
Tôi không nói gì, đợi cô ta nói tiếp.
“Mẹ tôi và cha tôi ly hôn rồi. Việc phân chia tài sản vẫn đang kiện tụng, trong tay mẹ tôi không có tiền mặt. Hình phạt của Tô Thần ảnh hưởng đến việc điền nguyện vọng thi cấp ba của nó, mẹ tôi bỏ rất nhiều tiền tìm quan hệ, cuối cùng đều mất trắng. Bây giờ bà ấy ở nhờ nhà em gái bà ấy, dẫn theo Tô Thần. Một mình tôi ở bên ngoài, không trả nổi tiền thuê nhà nữa.”
“Cô gọi cho cha tôi chưa?”
“Gọi rồi, ông ấy bảo tôi tìm mẹ tôi mà đòi.”
Tôi dựa trước bàn học, nhìn cành cây trụi lá ngoài cửa sổ. “Bao nhiêu?”
“Ba ngàn là được.”
Tôi chuyển ba ngàn cho cô ta.
“Tô Niệm,” giọng cô ta nhẹ đi một chút, “cảm ơn.”
“Không cần cảm ơn. Đây là mượn, không phải cho. Nhớ trả.”
Cúp điện thoại, tôi ngồi một lúc. Ba ngàn tệ, từng có lúc, vì ba ngàn tệ tiền phẫu thuật, mẹ tôi khiến tôi phải hạ mình đến bàn bài tìm cha tôi. Bây giờ, vì ba ngàn tệ tiền thuê nhà, Tô Dao hạ mình gọi điện cho tôi. Thứ như phong thủy, xoay chuyển nhanh hơn bất kỳ ai.
***
Năm tốt nghiệp đại học, tôi không tham gia tuyển dụng ở trường, cũng không vào công ty. Tác phẩm tốt nghiệp của tôi được một phòng tranh chọn trúng, ký hợp đồng đại diện, đợt đầu bán ra sáu bức. Không tính là nhiều, nhưng đủ để tôi thuê một phòng làm việc tạm ổn ở Bắc Kinh.
Sau khi xem toàn bộ tác phẩm của tôi, chủ phòng tranh nói một câu. “Trong tranh của cô có câu chuyện, nhưng cô chưa bao giờ khóc trên bức tranh. Sự kiềm chế này đáng tiền hơn kỹ thuật.”
Ngày lễ tốt nghiệp, mẹ tôi ngồi ghế cứng mười hai tiếng đến Bắc Kinh. Bà mặc chiếc áo khoác màu xanh lam mới mua, tóc vừa nhuộm, trông có tinh thần hơn lúc ở nhà rất nhiều. Bà đứng ở hàng ghế quan sát chụp rất nhiều ảnh, tay cầm điện thoại không vững, phần lớn ảnh đều bị nhòe.
Sau khi buổi lễ kết thúc, bà kéo tay tôi đi một vòng trong khuôn viên trường. Đi đến cửa bảo tàng mỹ thuật thì bà dừng lại. “Niệm Niệm, bức tranh đầu tiên con vẽ hồi nhỏ, con còn nhớ không?”
“Nhớ, vẽ trái táo, đỏ xanh không phân biệt được.”
Bà cười một tiếng. “Khi đó con mới bốn tuổi. Mẹ nhìn con vẽ một thứ chẳng ra gì, suýt nữa muốn mắng con. Cha con nói, ôi đừng mắng đừng mắng, con gái tôi vẽ đẹp lắm, giống Picasso.”
“Ông ấy biết Picasso là ai không?”
“Ông ấy không biết, chỉ từng nghe cái tên này trên tivi.”
Hai chúng tôi đều bật cười. Cười xong, không ai nói gì nữa.
***
Năm thứ ba sau khi phòng làm việc mở ra, tôi tổ chức triển lãm cá nhân đầu tiên trong đời. Quy mô không lớn, ba mươi sáu tác phẩm, địa điểm là một không gian cải tạo từ một căn nhà cũ trong ngõ do bạn bè giúp mượn. Chủ đề triển lãm tên là “Lối Ra”.
Ba mươi sáu bức tranh, từ trái táo năm bốn tuổi, đến cây cầu vượt tôi vẽ ở Bắc Kinh năm hai mươi lăm tuổi. Bên cạnh mỗi bức đều đặt một tấm thẻ viết tay nhỏ, viết thời gian, địa điểm và tâm trạng khi vẽ bức đó.
Ngày khai mạc có không ít người đến, có người là đồng nghiệp và truyền thông trong giới, nhiều hơn là khán giả bình thường biết tin qua vòng bạn bè.
Mẹ tôi không đến. Bà nói: “Mẹ lại chẳng hiểu tranh, đi cũng chỉ thêm loạn.”
Tôi chụp ảnh phòng triển lãm gửi cho bà, bà trả lời một sticker giơ ngón tay cái.
Cha tôi đến. Ông mặc áo Polo màu sẫm, sợi dây chuyền vàng thô trên cổ cuối cùng cũng đổi thành một miếng ngọc nhỏ. Người gầy đi, tóc cũng bạc không ít. Ông đi một vòng trong phòng triển lãm, đứng rất lâu trước bức tranh khổ nhỏ vẽ cửa sổ căn phòng trọ. Trên bức tranh đó là bóng lưng tôi hồi nhỏ ngồi làm bài bên cửa sổ phòng trọ, trên bàn bên cạnh đặt một chén cháo trắng và một dĩa dưa muối. Ông nhìn năm sáu phút, không nói gì.
Khi xoay người định đi, ông dừng lại một chút. “Niệm Niệm, căn nhà khi đó mùa đông có phải rất lạnh không?”
“Ừ.”
“Cửa sổ lọt gió đúng không?”
“Ừ.”
Ông gật đầu, rồi đi. Ra khỏi cửa phòng triển lãm, ông ngồi xổm bên đường hút một điếu thuốc.
Cách một lớp kính tôi nhìn bóng lưng ông, không đi ra ngoài. Có những chuyện qua rồi chính là qua rồi, không cần ông xin lỗi, cũng không cần ông bù đắp.
***
Năm thứ hai sau khi triển lãm kết thúc, tôi nhận được một lá thư. Không phải email, mà là một lá thư giấy thật sự, gửi đến địa chỉ phòng làm việc. Thư do Tô Dao viết.
[Tô Niệm,
Ba ngàn tệ tháng trước tôi đã chuyển cho chị rồi, không biết chị có chú ý không. Viết lá thư này không phải để cảm ơn, tôi muốn nói với chị một chuyện. Bây giờ mẹ tôi làm nhân viên xếp hàng trong một siêu thị, năm giờ sáng đi làm. Bà ấy mập lên rất nhiều, đầu gối không tốt, lên xuống kệ hàng rất vất vả. Tô Thần học sửa xe hơi ở trường nghề, cuối tuần làm thêm ở xưởng sửa xe. Mẹ tôi không ép nó học toán Olympic nữa.
Tôi làm chuyên viên trang điểm ở một tiệm chụp ảnh cưới, thu nhập bình thường, nhưng đủ sống. Mấy hôm trước tôi đi dạo hiệu sách, nhìn thấy một quyển tạp chí mỹ thuật, mở trang đầu tiên ra chính là tranh của chị. Tôi đứng đó nhìn rất lâu. Chị vẽ cửa sổ căn phòng trọ kia. Rất đẹp.
Tôi thừa nhận trước đây tôi từng hận chị. Hận chị học giỏi, hận chị vẽ đẹp, hận ánh mắt cha tôi nhìn chị không giống khi nhìn tôi. Nhưng bây giờ tôi không hận nữa. Bởi vì hận chị cũng không thay đổi được gì, chi bằng tôi dùng sức lực đó đi học chút nghề hữu dụng.
Cứ vậy đi. Không cần hồi âm. Sống tốt cuộc đời của chính chị.
Tô Dao.]
Tôi gấp lá thư lại, đặt vào chiếc hộp sắt khóa thư tình kia. Chiếc hộp sắt đã sớm rỉ sét, những lá thư tình bên trong tôi chưa từng mở một lá nào, nhưng lá thư này, tôi đọc hai lần.
***
Tết năm ngoái về quê, tôi gặp Trần Mỹ trên phố. Quả nhiên bà ta mập lên rất nhiều, mặc một chiếc áo lông vũ cũ, đẩy một chiếc xe mua sắm chất đầy hàng Tết.
Khi nhìn thấy tôi, bà ta sững ra một chút, sau đó rất nhanh kéo ra một nụ cười. “Niệm Niệm, chúc mừng năm mới.”
“Chúc mừng năm mới, dì Trần.”
“Mẹ con sức khỏe vẫn tốt chứ?”
“Khá tốt, cảm ơn.”
“Vậy thì tốt.”
Bà ta đẩy xe đi ngang qua tôi. Đi được vài bước lại quay đầu. “Niệm Niệm, con người cha con ấy, đừng quá trông mong ông ta, cũng đừng quá hận ông ta. Ông ta chính là loại người như vậy.”
Tôi gật đầu.
Bà ta xoay người rời đi. Bánh xe mua sắm kêu kẽo kẹt trên mặt đất, rẽ vào đầu ngõ rồi không thấy nữa.
Đêm giao thừa, tôi giúp mẹ tôi dọn hàng trong tiệm nhỏ của bà. Bà gói sủi cảo, hai chúng tôi ngồi trước chiếc bàn nhỏ trong tiệm ăn. Trên cửa sổ sát đường dán thực đơn bà tự viết tay, xiêu xiêu vẹo vẹo, giống hệt nét chữ bà viết thư cho tôi.
“Cha con nói mùng Hai muốn ghé qua ngồi một lát.” Bà vừa chấm giấm vừa nói.
“Mẹ đồng ý rồi?”
“Đến thì đến thôi, chỉ là ăn một tô hoành thánh.”
“Mẹ muốn ông ấy đến không?”
Bà gắp một miếng sủi cảo bỏ vào chén tôi, không trả lời.
Ngoài cửa sổ có người đang bắn pháo hoa, tiếng nổ lách tách vang lên, ánh sáng đủ màu chiếu vào, hắt lên gương mặt bà. Bà già hơn rất nhiều so với lúc còn trẻ, nhưng chữ “xuyên” giữa mày đã gần như không còn nhìn thấy nữa.
“Mẹ.”
“Ừ?”
“Chúc mừng năm mới.”
Bà cắn miếng sủi cảo, ừ một tiếng mơ hồ.
Pháo hoa ngoài tiệm vẫn đang nổ, từng đóa nối tiếp từng đóa.
Hết truyện.
