Ngày đầu tiên chuyển về, chị dâu cả bắt đầu “cải tạo” phòng ngủ phía Đông. Đổi rèm mới, trải thảm sàn, lắp một chiếc bàn học nhỏ cho Tiểu Bảo. Lúc làm những chuyện này, chị ấy cố ý tạo tiếng động rất lớn, như muốn cả nhà đều biết chị ấy đã “ổn định chỗ ở”.
Mẹ tôi không nói một câu, vẫn nấu cơm thì nấu, dọn dẹp thì dọn.
Sáng hôm sau, lúc chị dâu cả ra ăn sáng, phát hiện trong bếp chỉ có ba phần cháo và ba cái màn thầu. “Mẹ, phần của con với Tô Lỗi đâu?”
Mẹ đang rửa bát. “Đã chia nhà rồi, ai tự lo phần nấy. Bếp gas các con dùng bếp bên phải, tủ lạnh dùng ngăn dưới, bát đũa tự chuẩn bị.”
Mặt chị dâu cả thay đổi. “Mẹ, bây giờ chúng ta đều ở cùng nhau rồi…”
“Ở cùng là con nói muốn về ở. Còn chuyện ăn uống, lúc chia nhà đã định rồi, ai tự nấu phần nấy.” Mẹ lau khô tay, bưng bát cháo của mình ra khỏi bếp.
Chị dâu cả đứng trước bếp, cứng đờ rất lâu.
“Tô Lỗi! Anh ra nấu cơm!”
Anh cả từ trong phòng đi ra, mặt ngái ngủ, mở tủ lạnh lục nửa ngày.
“Trong nhà không có thức ăn của các con, ra ngoài mua.” Mẹ bổ sung một câu.
Tôi đứng bên cạnh nhìn, lần đầu thấy mẹ dứt khoát như vậy.
***
Tuần đầu sau khi chị dâu cả chuyển về, chỗ nào cũng vấp phải tường. Bếp chia riêng, máy giặt chia khung giờ, nhà vệ sinh chia khu vực. Ngay cả dây phơi quần áo ngoài ban công cũng được kẻ ranh giới.
Mẹ làm đâu ra đó, không cho chị dâu cả chiếm chút tiện nghi nào. Chị dâu cả thử vài lần “dùng chung”, ném quần áo vào chậu của mẹ, lấy dầu trong nồi của mẹ xào thức ăn, đều bị mẹ lôi ra ngay tại chỗ.
“Lệ Lệ, đồ của các con thì tự lo.” Không cãi nhau, không cao giọng, nhưng cũng không lùi nửa bước.
Chị dâu cả bực, bắt đầu ném đồ trong phòng. Anh cả bị tiếng ném đồ đánh thức, đi ra hỏi sao vậy.
“Mẹ anh cố ý hành tôi!”
Anh cả im lặng năm giây. “Là em tự muốn chuyển về.”
Chị dâu cả trừng anh. Anh cả quay người về phòng.
Tường không cách âm. Tối đó tôi nghe thấy chị dâu cả khóc. Không phải khóc giả, mà là khóc thật. Đứt quãng, kèm vài câu nói mơ hồ. “… Em chỉ muốn nhà mình sống tốt hơn… Tiểu Bảo đến phòng riêng cũng không có… Em lấy vào nhà anh rốt cuộc được gì…”
Giọng anh cả rất thấp, nghe không rõ nói gì. Một lúc sau, tiếng khóc ngừng.
***
Sáng hôm sau, chị dâu cả đi ra, mắt sưng nhưng biểu cảm rất bình tĩnh. Chị ấy đi tới phòng khách, thấy mẹ đang đan áo. “Mẹ.”
Mẹ ngẩng đầu.
“Con muốn nói chuyện với mẹ.”
Mẹ đặt áo len xuống. “Ngồi đi.”
Chị dâu cả ngồi đối diện bà. “Mẹ, con biết con đã làm rất nhiều chuyện quá đáng. Kiện mẹ, gây chuyện với mẹ, để mẹ con tới mắng mẹ. Nhưng con không hối hận. Vì con thấy Tô Lỗi xứng đáng có cuộc sống tốt hơn.”
Mẹ không nói gì.
“Nhưng hai tuần chuyển về ở, con đã hiểu ra vài chuyện.” Chị dâu cả cúi đầu, “Cái nhà này đúng là do mẹ chống đỡ. Con nói không phải tiền, mà là những thứ không nhìn thấy. Quần áo của Tô Lỗi là mẹ giặt, lúc Tiểu Bảo ra đời là mẹ chăm con ở cữ, bánh chẻo Tết một mình mẹ gói. Những chuyện này ngoài miệng con không nhận, trong lòng con biết.”
Tôi đứng ở cửa bếp, tay cầm ấm nước, không lên tiếng.
“Nhưng con sẽ không từ bỏ chuyện này. Chuyện tiền giải tỏa, thứ nên tranh con vẫn phải tranh.”
Mẹ nhìn chị ấy. “Con nói những lời này chỉ vì chuyện đó?”
“Không hoàn toàn.” Giọng chị dâu cả khàn đi, “Con còn muốn xin lỗi mẹ. Hôm đó ăn cơm, con không nên nói mẹ ăn nhiều.”
Im lặng mấy giây. Mẹ đứng dậy, vào bếp lấy từ tủ ra một hũ đường đỏ.
Bà pha một bát nước đường đỏ, đặt trước mặt chị dâu cả. “Bất kể con dâu từng làm gì, bát nước đường đỏ mẹ bưng cho con lúc ở cữ, mẹ chưa từng hối hận.”
Chị dâu cả bưng chén, uống một ngụm, rồi nước mắt rơi xuống.
Nhưng điều này không có nghĩa mọi chuyện được giải quyết. Lời xin lỗi của chị dâu cả là thật, chuyện chị ấy muốn tiền cũng là thật. Trong suy nghĩ của chị ấy, hai việc đó không hề mâu thuẫn.
***
Một tháng sau, thông báo giải tỏa chính thức được đưa ra. Thông báo dán trên tường khu dân cư, giấy trắng mực đen: Dự án cải tạo khu làng trong thành phố quận XX chính thức khởi động, nhân viên thẩm định sẽ vào khu cuối tháng, đề nghị các hộ dân mang giấy tờ quyền sở hữu tới văn phòng cộng đồng đăng ký.
Ngay ngày thông báo được đưa ra, chị dâu cả đã tới văn phòng cộng đồng. Chị ấy lấy lý do “tranh chấp gia đình chưa giải quyết” yêu cầu tạm hoãn việc đăng ký thẩm định giải tỏa căn nhà đứng tên mẹ.
Nhân viên cộng đồng gọi điện về nhà xác nhận tình hình. Bố tôi nghe máy.
“Họ nói có người phản đối, hỏi tranh chấp quyền sở hữu nhà mình đã giải quyết chưa.”
Tôi nhận điện thoại. “Xin chào, tôi là con gái chủ hộ. Người đứng tên quyền sở hữu căn nhà này là mẹ tôi, giấy tờ quyền sở hữu đầy đủ, tòa án đã bác bỏ vụ kiện trước đó. Người phản đối không phải chủ sở hữu, cũng không phải thành viên có hộ khẩu của hộ này.”
Nhân viên do dự một chút, “À… cô ấy nói hộ khẩu của chồng cô ấy vẫn ở địa chỉ này.”
Tôi kiểm tra. Hộ khẩu của anh cả quả thật vẫn ở nhà cũ. Lúc chia nhà chỉ chia bất động sản, chưa chuyển hộ khẩu. “Có hộ khẩu không đồng nghĩa có quyền sở hữu.”
“Việc này chúng tôi cần xác minh thêm.”
Điện thoại cúp, tôi lập tức gọi Trần Lập. “Chị ấy lấy hộ khẩu của anh cả ra làm khó rồi.”
Trần Lập trả lời: “Đã đoán trước. Bảo anh cả cậu chuyển hộ khẩu đi là được.”
“Anh ấy có phối hợp không?”
“Cậu đi hỏi anh ấy.”
Tôi gọi anh cả. “Anh, hộ khẩu của anh…”
“Anh biết. Lệ Lệ bảo anh đừng chuyển.”
“Anh nghe chị ấy?”
Đầu dây im lặng.
“Anh, anh là con trai mẹ sinh ra. Anh tự hỏi lòng mình, cả đời này mẹ có làm gì có lỗi với anh không?”
Lại im lặng.
“Chuyện hộ khẩu, cho anh hai ngày.”
Hai ngày sau, anh cả tự mình tới đồn công an, chuyển hộ khẩu sang địa chỉ căn Hà Đông.
Lúc về, chị dâu cả đứng chặn anh ở cửa. “Anh giấu em đi chuyển hộ khẩu?”
“Đây là chuyện của anh.”
“Tô Lỗi, rốt cuộc anh đứng bên nào?”
Anh cả đứng ở cửa, nhìn mẹ tôi đang ngồi trong nhà đan áo, rồi nhìn chị dâu cả đang nổi giận trước mặt. “Lệ Lệ, anh không thể đứng bên em nữa.”
“Anh có ý gì?”
“Ý anh là vụ kiện này không nên kiện, trận cãi nhau này không nên cãi, số tiền này không nên đòi. Đồ của bố mẹ là của bố mẹ. Anh không xứng với hai chữ ‘con trưởng’, nhưng anh không thể đến tư cách làm người cũng mất.”
Đây là đoạn dài nhất tôi từng nghe anh cả nói.
Chị dâu cả sững người.
Anh cả vòng qua chị ấy đi vào nhà, tới trước mặt mẹ, ngồi xổm xuống. “Mẹ, con xin lỗi.”
Mẹ nhìn anh, kim đan trong tay dừng lại. “Con nghĩ thông là được.”
“Những năm nay…”
“Đừng nói nữa. Con là con trai mẹ, chẳng cần nói gì. Nào, vào ăn cơm. Sườn kho vừa ra nồi.”
Anh cả cúi đầu.
Chị dâu cả đứng ở cửa nhìn cảnh này, lửa giận trên mặt từng chút biến mất, thay vào đó là một thứ cảm xúc rất phức tạp. Chị ấy đứng rất lâu, cuối cùng cũng đi vào.
***
Việc thẩm định giải tỏa được hoàn thành thuận lợi. Nhân viên thẩm định tới tận nhà đo diện tích, xem kết cấu, chụp ảnh. Phương án bồi thường cuối cùng là: Bồi thường bằng tiền mặt 4.120.000 tệ, hoặc có thể chọn nhà tái định cư.
Mẹ tôi chọn tiền mặt.
Con số này trong nhà không còn là bí mật. Chị dâu cả biết. Anh cả biết. Anh hai và chị dâu hai đều biết. Nhưng không ai nhắc lại chữ “chia”.
Ngày tiền bồi thường vào tài khoản là một thứ Năm. Mẹ ký tên trước quầy ngân hàng, nhận giấy biên nhận.
Trên đường về nhà, bà đi rất chậm.
“Mẹ, hơn bốn triệu đấy, sao mẹ chẳng kích động chút nào?”
Bà cười. “Tiền chỉ là một con số. Thứ đáng giá nhất đời mẹ không phải nhà cũng không phải sổ tiết kiệm.”
“Vậy là gì?”
“Ba đứa các con bình an.”
Tôi không nhịn được, nước mắt rơi xuống.
***
Mùa xuân năm sau, mẹ đưa ra mấy quyết định.
Thứ nhất, chuyển cho anh cả một triệu. Không phải chia tài sản, mà là “cho”.
Lúc nhận được tiền chuyển khoản, chị dâu cả ở đầu dây im lặng tròn ba mươi giây. “Mẹ…”
“Cầm đi đổi căn nhà lớn hơn, cho Tiểu Bảo một chỗ ngồi học. Sau này đừng làm loạn nữa.”
Giọng chị dâu cả cuối cùng cũng giống một người bình thường. “Mẹ, cảm ơn mẹ.”
“Đừng cảm ơn mẹ, cảm ơn chính con vì còn biết quay đầu.”
Thứ hai, mẹ cũng chuyển cho anh hai năm trăm nghìn.
Anh hai nhất quyết không nhận. “Mẹ, con đã nói không động vào tiền của mẹ…”
“Con không động là tấm lòng của con, mẹ cho là tấm lòng của mẹ. Cầm lấy, cùng Tiểu Huệ sửa sang lại nhà cưới, đừng để con gái nhà người ta chịu thiệt.”
Chị dâu hai ở bên cạnh khóc đến nấc.
Thứ ba, mẹ dùng số tiền còn lại mua một căn hai phòng ngủ tám mươi mét vuông ở khu chung cư mới, đăng ký tên mình. “Đây là chỗ bố mẹ dưỡng già.”
Bố không có ý kiến. “Mẹ con quyết.”
Thứ tư, bà giao cuốn sổ cũ bìa nâu sẫm cho tôi. “Cầm lấy. Sau này con lập gia đình sẽ có lúc dùng tới.”
Tôi mở cuốn sổ, ở trang cuối, sau con số bảy trăm hai mươi ngàn, bà lại viết thêm mấy dòng.
[Tháng 3 năm 2025, tiền bồi thường giải tỏa khu làng trong thành phố vào tài khoản 4.120.000. Cho Lỗi 1.000.000, cho Tô Dương 500.000, mua nhà hết 1.850.000. Còn lại 770.000. Cộng với tiền gửi trước đó, số dư 1.490.000.]
Sau đó, ở dòng cuối cùng, bà dùng cây bút bi đã dùng rất lâu viết một câu. [Đời này không sống uổng.]
***
Năm năm sau.
Tôi kết hôn, chồng là Trần Lập.
Anh cả và chị dâu cả chuyển vào căn ba phòng ngủ mới, Tiểu Bảo lên tiểu học, thành tích cũng khá. Chị dâu cả thỉnh thoảng tới thăm mẹ, mang theo bánh tự làm. Mùi vị bình thường, nhưng lần nào mẹ cũng ăn hết.
Anh hai và chị dâu hai có một cô con gái, đặt tên là Tô Niệm. Chữ “Niệm” trong “nhớ nhung”.
Bố tôi mỗi ngày tưới hoa, đi dạo, đánh cờ với mấy ông già trong vườn khu chung cư. Lương hưu tăng lên bốn ngàn, ông nói tiêu không hết.
Mẹ vẫn không biết dùng ứng dụng nhắn tin, nhưng đã học được cách dùng điện thoại thông minh xem video ngắn. Bà thích nhất xem các video nấu ăn, xem xong làm theo. Có lúc thành công, có lúc làm cháy.
Làm cháy bà cũng bưng lên bàn. “Không ngon cũng phải ăn, nguyên liệu đều tốn tiền mua.”
Bố cúi đầu ăn, không bình luận.
Mỗi năm Tết đến, cả nhà đều về ăn cơm. Chị dâu cả phụ trách rửa rau, chị dâu hai bày bát đũa, tôi làm phụ bếp, mẹ đứng bếp chính. Thức ăn đầy bàn, phong phú gấp trăm lần năm đó.
Lúc mẹ xới bát cơm thứ ba, chị dâu cả đứng lên… gắp cho bà một miếng sườn. “Mẹ, ăn nhiều vào.”
Mẹ sững một chút rồi cười. Nụ cười ấy, cả đời này cũng không quên.
