Khi cửa phòng họp khép lại, trưởng bộ phận nghiệp vụ là người lên tiếng đầu tiên. Anh ta không xã giao, trực tiếp đặt một tờ giấy in xuống giữa bàn, đẩy về phía tôi.
“Chúng ta chốt chuyện này lại.” Anh ta nói, “Mục đích cuộc họp hôm nay không phải là truy cứu trách nhiệm, mà là thống nhất kết luận rà soát, để có lời giải thích với khách hàng, cũng như có câu trả lời nội bộ.”
Tôi liếc nhìn tờ giấy đó. Tiêu đề là: “Biên bản xác nhận kết luận rà soát.”
Bên dưới chia làm ba phần. Phần thứ nhất viết diễn biến sự việc, phần thứ hai phân tích nguyên nhân, phần thứ ba là kế hoạch khắc phục. Nhìn qua thì rất bình thường – cho đến khi tôi nhìn thấy một dòng trong phần phân tích nguyên nhân: “Trong quá trình thực hiện kỹ thuật, chưa đánh giá đầy đủ các ranh giới bất thường, dẫn đến sai lệch kết toán bị khuếch đại.” Ngay sau đó là một câu nữa. “Người thực thi và đối ứng chính: Lâm Xuyên.”
Tôi ngẩng đầu nhìn anh ta: “Anh muốn tôi xác nhận câu này à?”
Trưởng bộ phận nghiệp vụ gật đầu: “Anh cứ nói rõ sự thật trong cuộc họp, ký tên một cái là xong. Mọi người dễ giải trình.”
Trưởng dự án ngồi bên cạnh anh ta, từ đầu đến giờ vẫn im lặng, sắc mặt khó coi. Nhân sự và pháp chế ngồi phía đối diện, pháp chế đã cầm bút sẵn, chuẩn bị ghi biên bản.
Tôi đẩy tờ giấy về lại phía giữa bàn một chút: “Tôi không xác nhận.”
Trưởng nghiệp vụ lập tức cau mày: “Lại không xác nhận? Anh rốt cuộc không hài lòng chỗ nào?”
Tôi nói: “Câu anh viết là câu quy trách nhiệm, không phải câu tường thuật sự việc.”
Giọng anh ta hạ thấp, nhưng rõ ràng đã bắt đầu mất kiên nhẫn: “Sao lại thành câu quy trách nhiệm? Anh đừng nhạy cảm quá.”
Tôi chỉ vào dòng chữ đó: “‘Chưa đánh giá đầy đủʼ – ai là người đánh giá? Trách nhiệm đánh giá thuộc về ai? Nếu anh nói đây là ‘sự thậtʼ, vậy thì làm ơn ghi rõ người đánh giá là ai.”
Trưởng dự án cuối cùng cũng mở miệng, giọng gay gắt: “Cậu đừng cãi cùn. Bây giờ chúng ta đang bàn giải pháp.”
Tôi đáp: “Giải pháp thì không cần tôi ký. Thứ các anh muốn tôi ký là ‘kết luậnʼ.”
Pháp chế ngẩng mắt nhìn tôi, vẫn giữ thái độ điềm tĩnh: “Lâm Xuyên, anh có thể đưa ra đề xuất sửa đổi, nhưng anh không thể từ chối phối hợp rà soát.”
Tôi nói: “Tôi phối hợp rà soát. Tôi không phối hợp gánh trách nhiệm.”
Trưởng nghiệp vụ ấn tay lên tờ giấy, ngón tay gõ vào dòng đó: “Người thực thi và đối ứng chính là anh, chuyện này có gì sai?”
Tôi không tranh luận khái niệm với anh ta, mà mở laptop, kéo ra dòng thời gian.
“Thực thi là tôi,” tôi nói, “Nhưng đối ứng không phải tôi.”
Tôi mở ảnh chụp biên bản họp, phóng to. “Hôm qua các anh viết tôi là đối ứng chính, nhưng cuộc họp đó tôi không có mặt, tôi cũng không xác nhận. Tại buổi họp với khách hàng, tôi đã nói rõ – tôi chỉ trả lời vấn đề kỹ thuật. Lúc đó các anh cũng có mặt.”
Sắc mặt trưởng nghiệp vụ thay đổi: “Thế cũng là anh tham gia đối ứng.”
Tôi nói: “Tôi tham gia là để giải đáp kỹ thuật, không phải để giải thích phương án. Hôm nay các anh muốn thống nhất phát ngôn đối ngoại, thì phải để người quyết định phương án chịu trách nhiệm phát ngôn.”
Trưởng dự án cười lạnh: “Cậu muốn đẩy nồi này sang tôi à?”
Tôi nhìn anh ta: “Nồi không phải tôi đẩy. Là các anh viết. Chẳng qua các anh viết sai tên người thôi.”
Phòng họp trở nên yên lặng trong chốc lát.
Nhân sự lật tài liệu, giọng bắt đầu gắt: “Lâm Xuyên, anh là ngoài hợp đồng, bây giờ đã bị tạm dừng phái cử rồi. Không cần phải cứng nhắc như vậy. Anh ký đi, là xong chuyện.”
Nghe đến ba chữ “là xong chuyện”, tôi bỗng thấy mọi thứ rõ ràng hơn bao giờ hết. Cái gọi “là xong chuyện” của họ, là viết chữ lên người tôi, sau đó để quy trình nuốt tôi đi.
Tôi hỏi nhân sự: “Cô nói tôi ký là xong chuyện – vậy nếu sau này khách hàng truy trách nhiệm, ai sẽ giải thích cho chữ ký đó?”
Nhân sự nghẹn lại, không trả lời được.
Pháp chế tiếp lời, giọng vẫn bình thản: “Biên bản này chỉ là rà soát nội bộ, không tương đương với xác định trách nhiệm đối ngoại.”
Tôi hỏi: “Vậy sao lại yêu cầu tôi ký?”
Pháp chế không đáp ngay.
Trưởng nghiệp vụ chen vào: “Ký tên là quy trình. Anh không ký, sẽ bị xem là không phối hợp.”
Tôi gật đầu: “Vậy thì chúng ta ghi rõ quy trình vào biên bản. Ghi rõ tôi cung cấp những tài liệu nào, ghi rõ tôi từ chối ký vào đâu, và ghi rõ cơ sở nào để các anh muốn nhân viên ngoài hợp đồng gánh trách nhiệm đánh giá.”
Trưởng nghiệp vụ sắc mặt lập tức tối sầm lại: “Anh đừng đổ mũ lung tung.”
Tôi nói: “Vậy thì đừng dùng câu đó. Ðổi lại: ‘Giai đoạn đánh giá không thực hiện đúng quy trìnhʼ, viết rõ trách nhiệm quy trình nằm ở đâu.”
Trưởng dự án ngồi thẳng người dậy, giọng căng lên: “Quy trình thế nào là chuyện quản lý, không cần viết chi tiết như thế.”
Tôi nhìn anh ta: “Anh vừa nói đây là cuộc họp rà soát. Rà soát mà không viết chi tiết, thì viết cái gì? Viết mỗi câu ‘ngoài hợp đồng không đánh giáʼ à?”
Pháp chế đặt bút xuống, lần đầu tiên ngắt lời trưởng dự án: “Nếu quy trình có tranh chấp, đúng là phải ghi rõ, nếu không sau này sẽ bị lôi ra cãi đi cãi lại.”
Trưởng dự án liếc nhìn pháp chế, nhưng không phản bác. Ngay khoảnh khắc đó, tôi cảm nhận được sự thay đổi. Pháp chế không đứng về phía tôi – họ đứng về phía rủi ro. Chỉ cần rủi ro có thể quay lại phía công ty, pháp chế sẽ không cho phép biên bản mập mờ.
Trưởng nghiệp vụ rõ ràng không vui, nhưng cũng không nói thêm. Anh ta đổi hướng, hỏi tôi: “Vậy rốt cuộc anh muốn viết thế nào?”
Tôi nói: “Viết theo sự thật.”
Tôi mở một file Word, gõ luôn tại chỗ bản sửa đề xuất: “Phân tích nguyên nhân: Trong giai đoạn đánh giá yêu cầu, không hình thành bản ghi chép đánh giá rủi ro đầy đủ; khi triển khai, không thực hiện kiểm tra với các tình huống cực đoan, dẫn đến sai lệch kết toán.
Thực thi: Lâm Xuyên hoàn thành việc hiện thực theo phương án đã xác nhận và cung cấp tài liệu kỹ thuật.
Quyết định & phê duyệt: Ghi tên những người tham gia đánh giá và xác nhận triển khai.”
Tôi gõ xong, xoay màn hình lại để họ cùng xem.
Trưởng nghiệp vụ nhìn xong, mặt tái đi: “Anh định ghi cả tên người vào à?”
Tôi nói: “Hôm các anh bảo nhân viên ngoài hợp đồng ký chịu trách nhiệm, sao lại không thấy ghi tên khó coi?”
Trưởng dự án đứng bật dậy, giọng bắt đầu gay gắt: “Cậu tưởng có mấy email trong tay là có thể dọa ai à?”
Tôi cũng đứng lên, giọng không cao: “Tôi không dọa ai. Tôi chỉ nhắc các anh – viết sai một chữ, sẽ xảy ra chuyện.”
Nhân sự cau mày: “Anh đang mặc cả.”
Tôi nói: “Không phải mặc cả. Là vạch ranh giới. Các anh muốn kết luận rà soát – tôi đưa. Các anh muốn ký xác nhận chịu trách nhiệm – tôi không ký.”
Trưởng nghiệp vụ im lặng một lúc, cuối cùng cũng thu lại tờ giấy, quay sang hỏi pháp chế: “Viết như vậy, công ty chấp nhận được không?”
Pháp chế nhìn bản sửa của tôi, rồi lại nhìn trưởng dự án, giọng hết sức chừng mực: “Có thể, nhưng cần xác minh tên những người ra quyết định là chính xác. Không có bằng chứng thì không ghi tên, ghi rõ vị trí hoặc giai đoạn quy trình cũng được.”
Trưởng dự án rõ ràng muốn phản đối, nhưng không nói ra được. Thái độ của anh ta đã thay đổi – từ chỗ ép tôi ký xác nhận, thành lo mình bị ghi tên vào.
Trưởng nghiệp vụ đặt lại tờ giấy lên bàn, giọng cũng dịu hơn: “Anh không cần ký bản cũ nữa. Nhưng bản sửa này – anh phải phối hợp xác nhận.”
Tôi hỏi: “Xác nhận bằng cách nào?”
Anh ta cau mày: “Ký tên.”
Tôi lắc đầu: “Tôi chỉ xác nhận phần tôi cung cấp là sự thật kỹ thuật. Còn kết luận quản lý của các anh, tôi không ký.”
Pháp chế nhìn tôi: “Vậy anh định xác nhận kiểu gì?”
Tôi nói: “Tôi sẽ viết một bản ghi nhớ, liệt kê rõ tôi xác nhận những phần nào, từ chối xác nhận phần nào. Ðính kèm biên bản, lưu cùng hồ sơ.”
Trưởng nghiệp vụ rõ ràng không muốn đi đến bước đó: “Anh đang làm phức tạp mọi chuyện.”
Tôi nói: “Chuyện là do các anh làm phức tạp trước. Ngay khi các anh ghi tên nhân viên ngoài hợp đồng vào mục chịu trách nhiệm, mọi chuyện đã không còn đơn giản.”
Phòng họp lại rơi vào im lặng. Và lần này, chính trưởng nghiệp vụ là người lùi bước trước.
“Ðược rồi.” Anh ta nói, “Anh viết bản tuyên bố, đính kèm làm phụ lục. Biên bản chúng ta cứ theo bản đã sửa.”
Trưởng dự án không nói gì, nhưng ánh mắt chắc chắn trên khuôn mặt anh ta đã biến mất. Anh ta nhìn chằm chằm vào mặt bàn, như đang tính toán bước tiếp theo làm sao rút mình ra sạch sẽ.
Tôi mở laptop, viết bản tuyên bố ngay tại chỗ. Nội dung rất ngắn, chỉ nói ba điều: Tôi xác nhận phạm vi hiện thực mà tôi đã tham gia và tài liệu kỹ thuật tôi đã nộp là chân thực, đầy đủ. Tôi không tham gia đánh giá yêu cầu, đánh giá rủi ro và phê duyệt triển khai, không xác nhận các kết luận quản lý liên quan. Bất kỳ văn bản nào lấy danh nghĩa tôi để gánh chịu rủi ro quản lý, tôi đều không ký.
Viết xong, tôi gửi cho bộ phận pháp chế, đồng thời cc toàn bộ những người liên quan.
Pháp chế nhìn lướt qua, gật đầu: “Ðã nhận.”
Trưởng bộ phận nghiệp vụ dựa lưng vào ghế, thở ra một hơi dài: “Vậy hôm nay đến đây thôi. Lát nữa còn có họp rà soát với khách hàng, khi đó anh chỉ cần trả lời kỹ thuật.”
Tôi nói: “Ðược, nhưng tôi cần lời mời họp chính thức và phạm vi nội dung họp.”
Anh ta liếc nhìn tôi, không nói câu “anh đừng nhạy cảm” nữa, chỉ đáp: “Tôi sẽ bảo người gửi.”
Ðây là sự thay đổi thái độ lần thứ hai. Họ bắt đầu nói chuyện với tôi theo đúng quy tắc, Không còn tìm cách dùng lời nói mập mờ để ép tôi.
Khi buổi họp kết thúc, nhân sự bước đến cạnh tôi, nhỏ giọng nói một câu: “Anh làm thế này, sau này sẽ khó có ai dám thuê lại anh.”
Tôi nhìn cô ấy: “Vậy thì đừng thuê.”
Cô không nói gì nữa.
Tôi thu dọn laptop, bước ra khỏi phòng họp. Hành lang bên ngoài sáng choang, ánh đèn phản chiếu trên gạch men sáng lóa. Tôi chợt nhận ra một điều: Từ khi tôi từ chối ký tên, thái độ của tất cả mọi người trong công ty này đối với tôi đều thay đổi.
Có người ghét tôi. Có người sợ tôi. Có người bắt đầu nói chuyện theo quy trình.
Và tôi cũng đã đưa ra một lựa chọn rõ ràng hơn bao giờ hết: Tôi không còn mong được “hiểu” để tồn tại ở đây. Tôi chỉ dựa vào những con chữ trong tài liệu, để tự bảo vệ mình.
