Mỗi khi tôi cũng muốn như bạn bè, chạy theo thần tượng, đến tiệm game, hay cà quán net, tôi lại nghĩ đến bà. Xuất phát điểm của bà thấp như vậy vậy, không có ai giúp đỡ, bà vẫn không ngừng vươn lên, chưa bao giờ bỏ cuộc. Giờ đây, bà đang mua sách kế toán về học, nói rằng “học thêm chút gì đó cũng không thừa”. Bà đã nỗ lực đến vậy, tôi có tư cách gì mà lười biếng?
Kỳ nghỉ hè năm lớp 6, mẹ tôi bỏ một khoản tiền lớn thuê một chị sinh viên vừa đỗ vào Đại học Chiết Giang, tên là Tư Tư, gia sư cho tôi. Chị ấy có ảnh hưởng rất lớn đến tôi. Chị dạy tôi không học vẹt, mà phải học cách tìm quy luật. Chị chỉ cho tôi rằng, học tập có phương pháp, không phải cứ dành nhiều thời gian là sẽ giỏi.
Trước đó, tôi chỉ học một cách mơ hồ, nỗ lực nhưng không có trọng tâm. Sau đó, như thể màn sương trước mắt tôi dần được vén lên.
Mẹ tôi kể về sự thay đổi của tôi với giám đốc Cao, thế là sau này, chị Tư Tư cũng bắt đầu dạy kèm cho Cao Triết Viễn. Cậu ta cũng tiến bộ đáng kể.
Nhiều năm sau, khi mạng xã hội phát triển, tôi tình cờ thấy chị ấy trên một video ngắn, chị đã trở thành giáo viên ưu tú cấp quốc gia. Chứng tỏ chị ấy sinh ra để nghề này.
***
Sau khi lên lớp 8, thành tích của tôi tiến bộ nhanh chóng. Từ hạng 250 toàn khối, tôi lên hạng 200, rồi hạng 150. Đến kỳ thi cuối học kỳ 1 lớp 9, tôi xếp hạng 85 toàn khối. Không phải đứng đầu, nhưng so với lúc mới vào trường còn đứng hạng 300, đây đã là một bước nhảy vọt.
Mẹ nhìn bảng điểm, nước mắt rưng rưng: “Tốt lắm! Chỉ cần duy trì phong độ này, con chắc chắn đậu Nhất Trung! Cuối cùng cũng có chuyện đáng vui mừng!”
Đúng vậy!
Nhưng thời điểm đó, công việc của mẹ lại đang gặp khó khăn. Nhà máy tre đứng trước nguy cơ phá sản. Tre là loại cây có thể tái sinh nhanh chóng, sử dụng làm vật liệu trang trí nội thất cũng rất thân thiện với môi trường. Nhưng trên thực tế, chi phí sản xuất tre cao hơn gỗ, mà thời điểm ấy, các ngành nghề đang phát triển bùng nổ, đối với khách hàng, giá cả mới là yếu tố quan trọng nhất. Các vấn đề môi trường chỉ là thứ yếu.
Thực ra, mọi chuyện đã có dấu hiệu báo trước từ lâu. Giám đốc Cao đã tham gia nhiều hội chợ triển lãm, thuê không ít mặt bằng để trưng bày sản phẩm, nhưng kết quả không khả quan. Trong kho chất đầy nguyên liệu và thành phẩm, nhưng nhà máy không có đơn đặt hàng. Số lượng công nhân đã bị cắt giảm hơn một nửa.
Mẹ tôi ngoài làm trên dây chuyền sản xuất, còn kiêm thêm cả kho vận và kế toán. Bà là nhân viên lâu năm, bây giờ khi nhân sự giảm sút, bà cũng có tiếng trong nhà máy.
Giám đốc Cao đau đầu đến mức phải cầm cố cả chiếc xe Santana của mình để trả tiền thuê xưởng. Tiền thuê nhà xưởng cũng chỉ mới đóng đến tháng 3 năm sau. Nếu khi đó vẫn chưa có hợp đồng mới, nhà máy sẽ chính thức phá sản.
Mùa Tết năm đó, những lờ đồn trong làng lại thay đổi.
“Nhà máy tre đã sa thải nhiều người như vậy, sắp đến lượt Ngọc Phân rồi nhỉ?”
“Hai năm trước còn chảnh, không chịu lấy chồng, giờ qua 35 tuổi rồi, muốn tìm người tốt cũng khó đấy.”
Bà nội cười mỉa mai, hả hê: “Đáng đời! Ai bảo trước đó vênh váo? Giờ thì biết thân biết phận chưa?”
Mẹ tôi đâm thẳng vào tim bà nội: “Bà Vương năm nay sáu mấy rồi nhỉ? Không biết có sống nổi đến lúc ôm cháu nội không? Thanh Sơn tái hôn cũng gần mười năm rồi, con dâu thành phố của bà vẫn chưa sinh đứa nào à? Lần trước tôi bảo Thanh Sơn đi kiểm tra sức khỏe, rốt cuộc nó có đi không?”
Bà nội tức đến mức thở không ra hơi.
Trong dịp Tết, tivi trong nhà lúc nào cũng bật. Mẹ tôi không thật sự xem, chỉ mở cho vui, nghe âm thanh cho có không khí.
Tôi nhớ rõ hôm đó là mùng 4 Tết. Trên Thời sự buổi tối chiếu một bản tin về hội nghị môi trường quốc tế, giới thiệu các loại vật liệu thân thiện với môi trường. Mẹ đang đi vệ sinh, nghe thấy tin tức, bà lập tức kéo quần lao ra phòng khách, chăm xem hết đoạn phóng sự.
Xem xong, bà liền cầm ngay chiếc điện thoại di động nhỏ, gọi cho giám đốc Cao: “Giám đốc, chúng ta đi nước ngoài tìm đơn hàng đi! Người nước ngoài quan tâm đến môi trường, chắc chắn họ sẽ thích sản phẩm của chúng ta!”
Tết chưa hết, chúng tôi đ quay lại huyện.
Giám đốc Cao hơi do dự: “Thật ra tôi cũng từng nghĩ đến chuyện này. Nhưng tôi không có quan hệ, cũng không biết tiếng Anh. Hơn nữa, lỡ như thất bại thì sao…” Một năm qua liên tục chịu đả kích, sự tự tin ban đầu của ông ấy đã bị bào mòn đáng kể.
Mẹ tôi nói ngay: “Nhát gan cái gì? Nhà máy đã như thế này rồi, còn sợ tệ hơn sao? Thử một lần, biết đâu còn đường sống. Không thử, chỉ có con đường chết. Anh cứ yên tâm đi, nhà máy bên này để tôi lo.”
Đó là những năm đầu 2000. Ở huyện nhỏ này, số người từng ra nước ngoài chỉ đếm trên đầu ngón tay, chứ đừng nói đến chuyện bàn chuyện làm ăn với người nước ngoài.
Mẹ tôi chỉ đưa ra một ý tưởng. Còn về việc nên đi nước nào, tìm khách hàng ra sao, đàm phán thế nào, vẫn phải do giám đốc Cao tự xoay sở.
