Mẹ mua cho tôi rất nhiều sách bài tập bổ trợ. Tôi nghiêm túc giải từng bài toán khó. Nhưng trình độ giáo viên trong làng có hạn, đôi khi tôi mang bài toán đến hỏi, thầy mất cả buổi cũng không giải đúng. Con đường học hành vừa hẹp vừa đầy chông gai, tôi chỉ có thể tự mình tìm lối đi.
Mẹ tôi cũng đến nhà máy tre xin việc. Nhưng vì bà chưa tốt nghiệp tiểu học, nên bị từ chối. Tôi nghĩ bà sẽ bỏ cuộc. Nhưng không, bà đi mua một đống sách về tre: cách trồng, cách xử lý, ứng dụng của tre…
“Chờ mày học xong rồi báo hiếu tao thì khó lắm, tao vẫn phải tự mình cố gắng.”
Buổi tối tôi ngồi làm bài, bà thì ngồi bên cạnh đọc sách. Có những chữ bà không biết, phải vừa đọc vừa tra từ điển.
Dân làng nhạo sau lưng bà.
“Muốn lên thành phố kiếm tiền thì đi rửa bát, quét dọn, bảo mẫu ấy. Làm gì có chuyện vào nhà máy tre? Còn ngày nào cũng ôm sách đọc!”
“Tiểu học chưa học xong, bà ta có đọc nổi không?”
Bà nội tôi chế giễu: “Đàn bà thì nên ngoan ngoãn ở nhà ruộng, suốt ngày mơ hão, may mà Thanh Sơn đã bỏ nó!”
Một ngày hè nóng nực. Chiếc xe bảy chỗ chật kín mười lăm người. Mẹ và tôi cũng chen chúc trong đó. Tôi đến huyện dự kỳ thi tuyển sinh của trường Trung học Thành Nam. Còn mẹ tôi lại đến nhà máy tre thử vận may lần nữa.
Trước khi tôi vào phòng thi, bà vỗ vai tô nói: “Bọn họ nói chúng ta không làm được, nhưng chúng ta phải làm cho họ thấy! Bé Bé, đừng sợ!”
Quạt trần trong phòng thi xoay tít mù. Lòng bàn tay tôi đầy mồ hôi. Lời chế giễu của bà nội, câu nói “Không nuôi đồ vô dụng” của mẹ vang vọng bên tai tôi. Tôi hít sâu một hơi, bắt đầu bài. Mẹ! Kim Bé Bé này, tuyệt đối không phải kẻ vô dụng!
Kỳ thi kết thúc, tôi quay về làng. Mấy ngày liền, bà con hàng xóm thay nhau lên mặt dạy đời tôi.
“Học ở huyện tốn nhiều tiền lắm, con có phải thiên tài đâu, sao phải lãng phí tiền?”
“Mẹ con một mình nuôi con đã đủ vất vả rồi, con nên học xong cấp hai rồi đi làm, báo hiếu mẹ mới đúng!”
“Đúng đó, hay là khuyên mẹ con tái giá, sinh một đứa con trai, sau này còn có người chăm sóc.”
Bà nội vừa dùng tăm tre xỉa răng, vừa cười nhạo: “Mẹ con ngày nào cũng đọc sách mà chẳng nên trò trống gì. Nhà máy tre người ta không thèm nhận đâu! Hai mẹ con chúng bay suốt đời chỉ có thể là dân ruộng, lại còn mơ thành người thành phố!”
Tôi giận đến phát run: “Liên quan gì đến mấy người? Tôi có ăn gạo nhà mấy người đâu!”
Mấy bà mợ lập tức xông lên, chỉ trích tôi vô giáo dục, dám cãi lời người lớn. Đúng lúc này, mẹ tôi vác cuốc từ ngoài đồng về.
Bà trừng mắt, không chút khách khí: “Mấy người mới ăn cứt xong hả, sao miệng thối thế? Mấy người tự cam chịu giậm chân tại chỗ thì cứ việc, đừng có chê người khác nỗ lực! Tôi sẽ đưa Bé Bé lên huyện, rồi lên thành phố, sau đó hai mẹ con tôi sẽ cùng nhau đi du lịch vòng quanh thế giới! Một lũ ếch ngồi đáy giếng, cả ngày kêu ộp ộp, còn đi cười nhạo người khác trèo ra ngoài!”
Mẹ chỉ thẳng vào bà nội tôi: “Bà Thanh Sơn là người thành phố? Nó chẳng qua chỉ là rể ngoại của người ta thôi! Sau này có con trai, nó cũng chẳng mang họ Vương!”
Lời này đánh thẳng vào điểm yếu của bà nội, bà tức đến giậm chân bình bịch: “Con đàn bà chanh chua! Mày chửi bọn tao, nhưng mày cũng chỉ có thể sống cả đời ở cái làng này thôi! Con bé Bé Bé đó ngu đần như thế, không đời nào thi đậu trường huyện! Còn mày, tiểu học chưa xong, đừng mơ được nhận vào nhà máy tre!”
Lời bà nội vừa dứt, từ sườn đồi xa xa, bà Triệu lớn tiếng gọi: “Ngọc Phân! Trường Trung học Thành Nam và nhà máy tre đều gọi điện tới! Họ bảo mày gọi lại ngay!”
Tôi và mẹ lập tức cắm đầu chạy như bay. Một đám bà mợ cũng nhanh chân chạy theo hóng chuyện. Thời đó, gọi điện bằng điện thoại bàn, mọi người thường bật loa ngoài thay vì áp sát tai nghe.
Mẹ tôi gọi cho trường Trung học Thành Nam trước.
Đầu dây bên kia nhanh chóng bắt máy: “Chúc mừng! Kim Bé Bé đã trúng tuyển. Hai mẹ con có thể đến nhận giấy báo nhập học và chuẩn bị học phí…”
Mẹ tôi nắm chặt tay tôi, giật mạnh một cái. Tôi đau đến mức kêu lên: “Ái da!”
Bà nghẹn ngào, mắt hoe đỏ: “Không phải nằm mơ!”
Bà nội lật mắt khinh bỉ: “Trúng tuyển thì sao? Trường Trung học Thành Nam đắt đỏ lắm, mẹ con mày có đủ tiền đóng học không?”
Mẹ tôi gạt nước mắt, gọi tiếp đến nhà máy tre. Đầu dây bên kia nói: “Nhà máy vừa có người xin nghỉ, còn trống một suất. Cô có thể đến nhận việc. Lương tháng 480 tệ, bao ăn ở.”
Lúc đó, một thợ hồ quần quật cả ngày ngoài nắng cũng chỉ kiếm được 18 tệ. Hơn nữa, lương của thợ hồ còn trả chậm, mà việc không phải lúc nào cũng có.
Cả gian nhà im phăng phắc.
Bà Triệu là người đầu tiên phản ứng, bà cười tươi nói với mẹ tôi: “Ngọc Phân, đây là chuyện vui lớn! Tối nay phải làm thịt gà ăn mừng thôi!”
